پپتایدها، رویا تا واقعیت...

مقدمه

واژه پپتید در زمینه دوپینگ در ورزش بهطور نابجا یا در یک برداشت ناروشن به معنی هورمونهای پپتیدی و سکرتاگوگهای غیرقانونی به کار میرود: پپتیدهای سکرتاگوگیِ غیرمجاز تحت عنوان جدول مواد ممنوعه در فهرست مواد ممنوعه آژانس جهانی مبارزه با دوپینگ (WADA) طبقهبندی میشوند، و بنابراین برای استفاده توسط ورزشکاران حرفهای داخل و خارج مسابقات ممنوع شدهاند. چنین سکرتاگوگهای پپتیدی دست کم از سال ۲۰۰۸ در فهرست مواد ممنوعه آژانس جهانی مبارزه با دوپینگ بودهاند. کمیسیون جرم و جنایت استرالیا (در حالی که به اشتباه از واژه پپتید استفاده میکند) به سوء مصرف سکرتاگوگهای پپتیدی غیرمجاز در ورزش استرالیا از جمله پپتیدهای آزادکننده هورمون رشد CJC1295 و نیز CHRP-6 و GHSR (ژن) و هگزارلین اشاره میکند. در حال حاضر بحثی روی قانونی بودن یا نبودن استفاده از سکرتاگوگهای پپتیدی در ورزش وجود دارد.

پپتایدها چه هستند؟

یک پپتاید اساسا به زنجیره کوتاهی از آمینو اسیدها که به وسیله یک پیوند به هم متصل هستند گفته میشود. این زنجیره معمولا متشکل از ۵۰ آمینو اسید یا کمتر همراه با آمینو کربوکسیل در انتهای خود میباشد. پپتایدها به طور طبیعی در بدن وجود دارند و همچنین میتوان آنها را تولید کرد. شما همچنین میتوانید با مصرف مواد غذایی آنها را به دست آورید. این ترکیبها معمولا به جای پروتئینها اشتباه گرفته میشوند. البته دلیل این اشتباه کاملا مشخص است زیرا هر دوی آنها متشکل از آمینو اسیدها هستند. اما این تفکر کاملا صحیح نمیباشد. پپتایدها و پروتئینها از لحاظ ساختار اختصاصی با هم متفاوت هستند. پپتایدها نهایاتا دارای ۵۰ آمینو اسید هستند، اما پروتئینها دارای مقادیر بیشتری آمینو اسید میباشند. این زنجیرههای کوچک از آمینو اسیدها در سلولهای بدن انسان یافت میشوند. وجود آنها برای تولید مناسب انواع هورمونها نظیر هورمون رشد مفید میباشد که یک هورمون بر پایه پروتئین میباشد. پپتایدها دارای انواع گوناگونی هستند نظیر پلیمرها، اولیگوپپتایدها و نوروپپتاید ها.

پیوندهای پپتیدی پیوندهای شیمیایی کووالانسیای اند که هنگامی تشکیل میشوند که گروه کربوکسیل یک اسید آمین با گروه آمینوی دیگری واکنش کند. به بیانی دیگر پپتیدها آمیدهایی هستند که به واسطه اثر متقابل بین گروههای آمینو و کربوکسیل آمینواسیدها تشکیل میشوند، در چنین ترکیبهایی گروه آمینو -NHCO-، به نام اتصال یا پیوند پپتیدی نامیده میشود. وجه تمایز بین آنها بر اساس تعداد باقیماندههای اسید آمینه در هر مولکول میباشد، که بر این اساس به عنوان دیپپتید، تریپپتید و غیره و در نهایت بس پپتید (پلیپپتید) خوانده میشوند. پروتئینها، مولکولهای بسپپتیدی (پلی پپتیدی) ای هستند که از کنار هم قرار گرفتن چندین واحد بس پپتیدی چه به صورت خطی و چه به شکلهای موضعی، سه بعدی یا حتی چند زیرواحد بسپپتیدی که به شکل فضایی در کنار هم قرار میگیرند، موسوم به ساختار نوع چهارم، تشکیل میشوند[۱].

فارماکولوژی پپتاید ها

تمایز بین آنها در این است که پپتیدها رشتههایی کوتاه و بسپپتیدها و پروتئینها رشتههایی بلند از اسید آمینه هستند. به عبارتی تمایز بین آنها در تعداد پپتیدهای تشکیل دهنده زنجیره میباشد. کوتاهترین پپتیدها دی پپتیدها هستند، که شامل دو اسید آمینه پیوند شده توسط یک پیوند پپتیدی ساده میباشند، و بعد از آن تری پپتید، تترا پپتید و ... یک بس پپتید (پلی پپتید) یک زنجیره طولانی، پیوسته و بدون شاخه از اسیدهای آمینه است. همچنین پپتیدها از پروتئینها بر اساس اندازه تمیز داده میشوند و به عنوان یک قرارداد شامل پنجاه اسید آمینه یا کمتر هستند. پروتئینها شامل یک یا بیشتر از پلی پپتیدهایی هستند که بر اساس کارکرد زیستشناسیشان در کنار هم قرار گرفتهاند، این دستهها اغلب با لیگاندهایی همچون کوآنزیمها، کوفاکتورها یا پروتئینهای دیگر یا درشتمولکول دیگری (همچون DNA ،RNA و ...) یا مجموعههای بزرگ مولکولی پیچیده پیوند تشکیل میدهند. در نهایت هر چند آنچه که در تکنیکهای آزمایشگاهی به منظور تعیین یا تشخیص به کار برده میشوند در مورد پپتیدها متفاوت است با پلی پپتیدها و پروتئینها، (به عنوان نمونه تعیین و تشخیص با روشهای الکتروفورز، کروماتوگرافی و غیره)، با این همه مرز مشخصی بین پپتیدها و پلی پپتیدها یا پروتئینها وجود ندارد. پپتیدهای بلند زنجیره مانند بتا-آمیلویید به عنوان پروتئین مورد مطالعه قرار میگیرند و پروتئینهای کوچکتر مانند انسولین به عنوان پپتید. از این رو پپتیدها در ردیف مواد شیمیایی چندپار(اولیگومر) و بسپار(پلیمر) قرار میگیرند در حالی که همچنان جز اسیدهای نوکلییک، اولیگوساکاریدها و پلیساکاریدها طبقهبندی میشوند.

اسیدهای آمینهای که در زمره پپتیدها جای داده میشوند، باقی مانده واکنشی هستند که در طی آن یا یک یون هیدروژن از پایانه آمینی یا یک یون هیدروکسیل از پایانه کربوکسیلی یا هر دو آزاد میشوند، همچنانکه یک مولکول آب در طی تشکیل هر پیوند آمیدی آزاد میشود. همه پپتیدها به جز پپتیدهای حلقوی دارای یک پایانه نیتروژنی و یک پایانه کربنی هستند (همانطور که در شکل تتراپپتید نشان داده شدهاست).

در نمایش ساختمانهای پپتیدی، بر حسب قرارداد، باقیمانده اسید آمینه انتهایی N- (دارای گروه آمینو آزاد) در منتهیالیه سمت چپ و باقی مانده اسید آمینه انتهایی -C(دارای گروه کربوکسیل آزاد) در منتهیالیه سمت راست نوشته میشود.

چرا پپتایدها توسط بدن سازان مورد استفاده قرار میگیرد؟

شاید دلیل اصلی استفاده بدن سازان از پپتایدها به خاطر بهبود تولید هورمون رشد باشد. دیگر بر کسی مخفی نیست که هورمون رشد چگونه میتواند باعث بهبود حجم خالص عضلانی بدن شود. بدن شما میتواند از پپتایدها در جهت بهبود ترشح هورمون رشد استفاده کند. بنابراین از این طریق میتوانند کار را برای افرادی که علاقمند به افزایش بیشتر حجم خود هستند آسان تر کنند. مصرف پپتایدها ممکن است باعث افزایش قدرت نیز شود. حتی گفته میشود که این زنجیرههای کوتاه آمینو اسیدی میتوانند تولید تستوسترون را نیز بهبود دهند.

یکی دیگر از دلایل مصرف پپتایدها توسط بدن سازان قابلیت آنها در ریکاوری سریعتر میباشد. پپتایدها میتوانند باعث تولید اکسیژن کافی در سلولهای ماهیچه ای در مقادیر کافی شوند. آنها همچنین قادر هستند سطح استقامت فرد را افزایش دهند. این مزایا پپتایدها را به طور کل در میان همه ورزشکاران در هر رشته ای محبوب کرده است. پپتایدها همچنین قادر به افزایش چربی سوزی نیز هستند که خود یک دلیل دیگر برای استفاده بدن سازان از آنها میباشد.

عوارض پپتایدها :

این ماده با مهار توقف رشد در عضلات و البته همه اندام های داخلی باعث ایجاد انواع تومورهای سرطانی , نارسایی های قلبی , مشکلات تنفسی , بیماریهایی نظیر واسکولیت , انواع مایوپاتی های عضلانی , مشکلات مفصلی و غیره خواهد شد , دقت کنیم ; مصرف پپتایدها در ایمن ترین و منطقی ترین شرایط به صورت تک دز در کل طول عمر یک ورزشکار خواهد بود, یعنی با همین تک دز شاهد اثرات خوب و بد این پپتاید در تمام طول زندگی خواهید بود . ولی این روزها پپتایدها به صورت دوره ای و در دزهای بالا و طولانی توسط ورزشکاران ناآگاه مصرف می شود , که این روند طی سالهای اینده سونامی بیماری و تلفات بسیاری را در ورزشکاران ایجاد خواهد کرد.

انواع پپتاید ها

برای کسانی که ممکن است به مصرف پپتایدها علاقمند باشند انواع متنوعی از آنها وجود دارد. و هر از چند گاهی نیز به تعداد آنها اضافه میشود. برخی از آنها برای برخی اهداف خاص نظیر عضله سازی، چربی سوزی و بهبود عملکرد ورزشی مناسب تر هستند. انواع پپتایدهای ارائه شده در بازار فروش در گروههای مختلفی طبقه بندی میشوند. معمولا این طبقه بندی بر اساس نوع عمل آنها صورت میگیرد. در زیر برای شما به شرح چند مورد از محبوب ترین پپتایدها در بدن سازی خواهیم پرداخت.

هورمون آزاد کننده هورمون رشد (GHRH)

همانطور که از نام این پپتاید مشخص است (GHRH) میتواند به تحریک ترشح هورمون رشد کمک کند. مدت زمان آزاد سازی هورمون رشد بسته به نوع پپتایدی دارد که شما از آن استفاده میکنید. یک نکته مهم که باید ذکر شود این است که این ترکیب دارای یک حدی از تاثیرگذاری میباشد. افزایش میزان دوز بیش از حد نیاز نمیتواند باعث ترشح بیشتر هورمون رشد شود. در زیر چند پپتاید برای شما معرفی خواهد شد که همگی در دسته (GHRH) قرار میگیرند.

GRF 1-29 اصلاح شده

GRF 1-29 اصلاح شده بیشتر به دلیل مزایای آن در بهبود رشد عضلات و چربی سوزی شناخته میشود. این پپتاید همچنین با نام (CJC-1295) بدون (DAC) نیز شناخته میشود. این پپتاید همچنین ممکن است برای افرادی که به دنبال کاهش سرعت فرایند پیری خود هستند نیز کمک کننده باشد. همچنین اینطور گمان میشود که این پپتاید میتواند به خواب بهتر نیز کمک کند. نیمه عمر (GRF 1-29) اصلاح شده به سختی به ۳۰ دقیقه میرسد.

CJC 1295 DAC

این پپتاید دقیقا نقطه مقابل (GRF 1-29) اصلاح شده از یک جهت میباشد. پپتاید (CJC-1295) که دارای (DAC) میباشد اساسا از لحاظ مدت زمان تاثیر گذاری با سایر پپتایدها به طور کلی متفاوت است. مدت زمان نیمه عمر آن حدود یک هفته تخمین زده میشود، و به همین مصرف آن را برای افرادی که بیش از حد از مصرف پپتایدها با فراوانی بالا میترسند ایده آل کرده است. این ترکیب از لحاظ خواص مشابه (GRF 1-29) اصلاح شده میباشد.

(HGH Fragment 176-191)

این پپتاید بخشی از هورمون رشد انسانی میباشد. به شکل دقیق تر این پپتاید فرم اصلاح شده آمینو اسیدهای ۱۷۶-۱۹۱ در جایگاه C-terminal میباشد. بدن سازان اغلب از این پپتاید برای بهبود چربی سوزی استفاده میکنند تا بتونند تفکیک عضلانی خود را بهتر نمایان کنند. به منظور اهداف چربی سوزی و کاهش وزن، اینطور گمان میشود که (HGH Fragment 176-191) بسیار قدرتمند تر از هورمون رشد معمولی میباشد. همچنین به دلیل تاثیرات مثبت روی سطح (IGF-1) این پپتاید دارای خواص ضد پیری نیز میباشد.

سرمورلین

این پپتاید که دارای ساختار مشابه (CJC-1295) میباشد، معمولا به دلیل اهداف ضد پیری مورد استفاده قرار میگیرد. اما همچنین برای عضله سازی نیز مفید در نظر گرفته میشود. این پپتاید دارای ۲۹ آمینو اسید از ۴۴ آمینو اسید پپتاید (GHRH) میباشد. سرمورلین برای بهبود سطح هورمون رشد بسیار قدرتمند عمل میکند و در تحقیقات نیز این موضوع اثبات شده است. در تحقیقات مشاهده شده است که زنجیره آمینو اسیدی ۱-۲۹ اساسا عامل ایجاد قدرت (GHRH) در تولید هورمون رشد توسط غده هیپوفیز میباشد. اما باید بدانید که سرمورلین دارای نیمه عمر بسیار کوتاهی میباشد، چیزی در حدود ۱۰ دقیقه یا کمتر.

پپتید آزاد کننده هورمون رشد (GHRP)

این ترکیبات ممکن است بهبود یافته (GHRH) از لحاظ میزان توانائی در ترشح هورمون رشد تلقی شوند. اینطور گمان میشود که (GHRP) میتواند باعث ترشح مقادیر بیشتری از هورمون رشد در بدن شود. بر خلاف مورد (GHRH)، با مصرف این ترکیب شما دیگر برای دریافت مزایای آن نیازمند زمانهای خاصی نیستید. (GHRH) میتواند هر زمان که آن را مصرف کنید باعث افزایش سریع سطح هورمون رشد شود. این دسته نیز دارای انواع مختلفی از پپتایدها میباشد که برخی از آنها به قرار زیر است :

(GHRP-6)

از این پپتاید در عضله سازی، کاهش وزن و اهداف ضد پیری استفاده میشود و همچنین یک پپتاید بسیار قدرتمند در افزایش سطح هورمون رشد محسوب میشود. (GHRP-6) همچنین میتواند در مبارزه با التهابات و بهبود ریکاوری عمل کند. برخی از بدن سازان حرفه ای اعتقاد دارند که ترکیب این پپتاید با برخی استروییدها میتواند اثر آنها را بیش از پیش کند. این پپتاید نه تنها قادر به تحریک غده هیپوفیز برای ترشح هورمون رشد میباشد، بلکه میتواند باعث مهار سوماتوستاتین نیز شود که عامل جلوگیری از ترشح هورمون رشد میباشد.

(GHRP-2)

اگر (GHRP-6) را در آزاد سازی هورمون رشد قدرتمند بدانیم (GHRP-2) حتی از آن نیز قدرتمند تر است، اگرچه تفاوت قدرت آنها اندک میباشد. از (GHRP-2) نیز برای همان اهداف مشابه استفاده میشود. اما بر خلاف برخی پپتایدها باعث افزایش شدید اشتها نمیشود. این امر میتواند مصرف این پپتاید را برای افرادی که بیشتر به دنبال افزایش حجم خالص عضلانی هستند ایده آل کند.

ایپامورلین

این پپتاید پتانسیل تحریک آزاد سازی هورمون رشد بدون ایجاد مشکلات دیگر پپتایدها را دارا میباشد. همانند (GHRP-6)، ایپامورلین نیز هم میتواند باعث تحریک غده هیپوفیز و هم مهار سوماتوستاتین شود. البته این پپتاید قویترین پپتاید آزاد کننده هورمون رشد نمیباشد. اما نه میتواند باعث افزایش شدید میزان اشتها در شما شود و نه باعث افزایش سطح کورتیزول و پرولاکتین میشود. این ویژگیها مصرف این پپتاید را برای برخی افراد خوشایند میکند.

هگزارلین

مصرف هگزارلین حتی میتواند بیش از (GHRP-6) و (GHRP-2) باعث ترشح هورمون رشد در بدن خود شوند. همانند دیگر پپتیدهای (GHRP) و (GHRH)، عقیده بر این است که هگزارلین نیز برای عضله سازی، چربی سوزی و ضد پیری مفید است. هگزارلین اساسا در هر دوزی قویتر از هر پپتاید آزاد کننده هورمون رشد میباشد.

فاکتور رشد شبه انسولین ۱ (IGF-1)

این ترکیبات برای هدف قرار دادن برخی گروههای عضلانی خاص بسیار عالی میباشند. (IGF-1) که با عنوان (Somatomedic C) نیز شناخته میشود، یکی از محبوب ترین گروههای پپتایدی برای عضله سازی در ۱۰ سال اخیر یا بیشتر میباشند. دورین یتس انگلیسی که دارای شش عنوان مستر المپیا پشت سر هم در دهه ۹۰ میلادی میباشد، به عنوان یکی از برجسته ترین استفاده کننده این گروه از پپتایدها شناخته میشود. همین امر باعث شد که بسیاری از بدن سازان حرفه ای دیگر نیز این پپتایدها را رژیم خود جای دهند. (IGF-1) نیز در انواع مختلفی یافت میشود :

(IGF-1 LR3)

یکی از محبوب ترین پپتایدهای دسته (IGF-1) که توسط خریداران تهیه میشود (IGF-1 LR3) میباشد. (IGF-1 LR3) متشکل از ۸۳ آمینو اسید میباشد. این یعنی در این پپتاید به توالی استاندارد فاکتور رشد شبه انسولین ۱۳ آمینو اسید دیگر نیز اضافه شده است. همین امر (IGF-1 LR3) را بسیار قویتر از (IGF-1) کرده است. نیمه عمر آن طولانی تر و میتواند تا ۳۰ ساعت ادامه داشته باشد، در صورتی که نیمه عمر (IGF-1) پانزده ساعت میباشد. در زمینه بدن سازی (IGF-1 LR3) میتواند به چربی سوزی، ریکاوری سریعتر و کند کردن فرایند پیری کمک کند.

فاکتور رشد مکانو (با پلی اتیلن گلیسول)

این پپتاید که با نام (PEG-MGF) نیز شناخته میشود، نه تنها میتواند باعث بهبود رشد عضلات شود بلکه میتواند عامل تشکیل سلولهای ماهیچه ای جدیدی نیز باشد. در این پپتاید فرم (IGF-1) به پلی اتیلن گلیسول (PEG) متصل شده است که همین امر این پپتاید را از فاکتور رشد مکانو معمولی متمایز میکند. همین تغییر باعث شده است که نیمه عمر (MGF) از چند دقیقه به چند روز افزایش یابد. حالت ایده آل تر این است که از (PEG-MGF ) بعد از تمرین استفاده شود. زیرا این پپتاید از طریق استرس مکانیکی فعال میشود. این پپتاید میتواند ریکاوری ماهیچه های آسیب دیده را تسریع کند.

لیست پپتایدهای ذکر شده در این مقاله به هیچ وجه جامع نمیباشد. انواع بسیار زیاد دیگری نیز در بازار خرید یافت میشود که برخی از آنها ممکن است برای اهداف بدن سازی لزومی به استفاده از آنها نباشد.

ترکیب (GHRH) و (GHRP)

استفاده از پپتایدها لزوما به یک گروه خاص در آن واحد محدود نمیشود. اگرچه شما میتوانید هم از مزایای (GHRH) و هم (GHRP) استفاده کنید، در صورت استفاده ترکیبی اثر آنها تقویت خواهد شد. انجام این امر برای مثال میتواند سطح سوماتوستاتین را بهتر کنترل کند. لازم به ذکر است که میزان آزاد سازی هورمون رشد بستگی به این دارد که شما چه نوع پپتاید هایی را میخواهید با هم به صورت ترکیبی مصرف کنید. یک نمونه ترکیبی که میتواند اثرات بسیار فوق العاده ای را داشته باشد مصرف ترکیبی (GHRP-6) و (GRF 1-29) اصلاح شده میباشد

آکادمی تربیت بدنی و علوم ورزشی...